Varis tedavisi öncesi ve sonrasında dikkat etmeniz gereken temel unsurlar; işlem öncesinde kan sulandırıcı ilaçların hekim kontrolünde düzenlenmesi, kafein tüketimine ara verilmesi ve bacak yüzeyinin doğru hazırlanmasıyken; işlem sonrasında ise erken yürüyüş, düzenli varis çorabı kullanımı, sıcaktan ve güneş ışığından korunmadır. Girişimsel radyoloji yöntemleriyle gerçekleştirilen modern uygulamaların konforunu ve kalıcılığını artırmak, bu iki aşamalı sürecin bilinçli yönetilmesine bağlıdır. Tedavi öncesindeki hazırlıklar operasyonun güvenliğini doğrudan etkilerken, operasyon sonrasındaki doğru bakım adımları ise damar yapısının sağlıklı biçimde kapanmasına ve olası estetik risklerin hafifletilmesine yardımcı olur.
Girişimsel radyoloji ile yapılan ameliyatsız varis tedavisi nedir ve klasik cerrahiden ne gibi farkları vardır?
Girişimsel radyolojinin tıp dünyasına kazandırdığı modern tekniklerden önce, varis hastalığının temel çözümü klasik cerrahi ameliyatlardı. Bu eski yöntemde hastalar genellikle genel anestezi veya belden aşağısının uyuşturulması ile ameliyata alınır, kasık ve bacak bölgelerine neşterle kesiler yapılır ve sorunlu damar fiziksel olarak koparılarak bacaktan dışarı çıkarılırdı. Bu durum dokularda ciddi bir travma yarattığı için hastaların toparlanması haftalar sürer, yara yeri enfeksiyonları, şiddetli morarmalar ve damar çevresindeki sinirlerin zedelenmesine bağlı uyuşukluklar sıklıkla görülürdü.
Günümüzde ise varisli damarı yırtarak vücuttan çıkarma fikrinin yerini, damarı çok küçük bir iğne deliğinden girerek içeriden kapatma mantığı almıştır. Uygulanan bu minimal invaziv (en az müdahale gerektiren) tekniklerde, sorunlu damarın içine incecik teknolojik aletlerle girilir ve damar içeriden mühürlenir. Vücut, kapanan ve işlevi biten bu damarı zamanla kendi doğal süreçleriyle eriterek yok eder. Kesi yapılmadığı için dikiş atılmaz, kalıcı yara izi oluşmaz. İşlem sadece o bölgenin lokal olarak uyuşturulmasıyla yapıldığı için genel anestezinin getirdiği risklerden uzaklaşılmış olur. Hastalar işlem bittikten hemen sonra masadan kalkıp yürüyerek normal hayatlarına dönebilirler.
Modern varis tedavisi süreçlerinde hangi güncel ve ameliyatsız yöntemler tercih edilir?
Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte hastanın damar yapısına ve sorunun büyüklüğüne göre kişiselleştirilebilen birçok farklı tedavi seçeneği ortaya çıkmıştır. Girişimsel radyoloji kliniklerinde güncel olarak başvurulan başlıca yöntemler şunlardır:
- Endovenöz Lazer Ablasyon
- Radyofrekans Ablasyon
- Siyanoakrilat Yapıştırıcı
- Köpük Skleroterapisi
- Mekanokimyasal Ablasyon
Bu yöntemlerden lazer ve radyofrekans ablasyon, ısı enerjisi kullanarak damar duvarını büzer ve kapatır. Siyanoakrilat yapıştırıcı yönteminde ise ısı kullanılmaz; damar içine vücutla uyumlu tıbbi bir yapıştırıcı bırakılarak damar duvarlarının birbirine tutunması sağlanır. Köpük skleroterapisi ise genellikle daha yüzeyde yer alan, kıvrımlı yan dalların tedavisinde kullanılır. Özel bir ilacın hava ile karıştırılarak köpük formuna getirilmesi ve çok ince uçlu iğnelerle damar içine verilmesi işlemidir. Hangi yöntemin kullanılacağına, hastanın detaylı damar haritası çıkarıldıktan sonra karar verilir.
Varis tedavisi planlanırken Doppler ultrasonografi ve damar haritalaması neden kritik bir adımdır?
Varis, sadece cilt yüzeyinde görünen kabarık ve yeşilimsi damarlardan ibaret bir estetik sorun değildir. Dışarıdan görünen bu şişlikler genellikle içerideki daha derin bir damarda bulunan sızıntının (reflü) sonucudur. Bacaklarımızdaki toplardamarların içinde kanın geri kaçmasını engelleyen küçük kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar bozulduğunda, yerçekiminin de etkisiyle kan aşağı doğru kaçar ve yüzeydeki damarları basınçla şişirir. Asıl sorunun kaynağı olan ana damar bulunup kapatılmazsa, sadece yüzeydeki şişlikleri tedavi etmek sorunun kısa sürede tekrarlamasına yol açacaktır.
Bu nedenle gözle veya elle yapılan bir muayene yeterli olmaz. Renkli Doppler ultrasonografi cihazıyla hastanın detaylı venöz haritasının (damar krokisinin) çıkarılması gerekir. Haritalama işlemi kesinlikle hasta ayaktayken yapılmalıdır. Çünkü hasta muayene masasına yattığında yerçekimi etkisi ortadan kalkar, damarlar sönükleşir ve içerideki kaçak gizlenebilir. Ultrasonografiyi yapan, haritayı çıkaran ve tedavi uygulamasını gerçekleştiren kişinin aynı hekim olması, tedavinin planlanması ve sorunlu bölgelere doğru enerjinin verilmesi açısından son derece değerlidir.
Lazerle varis tedavisi esnasında tercih edilen dalga boyları iyileşmeyi nasıl etkiler?
Lazerle varis tedavisi (EVLA) sırasında kullanılan cihazların ürettiği ışığın dalga boyu, tedavinin konforunu belirleyen önemli bir detaydır. Geçmişte kullanılan düşük dalga boylu sistemler (örneğin 980 nm), enerjisini kanda bulunan maddeler üzerinden dokuya iletirdi. Bu durum damar içinde nispeten yüksek ısıların oluşmasını gerektirir ve bu ısının bazen damar dışına sızarak çevre dokularda hafif zedelenmelere, işlem sonrası ağrılara veya ciltte morarmalara yol açma ihtimali bulunurdu.
Günümüzde ise yüksek dalga boyuna sahip (örneğin 1470 nm) lazer teknolojileri daha sık kullanılmaktadır. Bu dalga boyundaki lazer ışığı, kandaki bileşenlerden ziyade doğrudan damar duvarındaki su moleküllerini hedefler. Damar zarı bu enerjiyi çok daha verimli bir şekilde emdiği için, gereğinden fazla ısı üretilmesine gerek kalmaz. Sadece hedeflenen damar duvarı büzülürken çevre dokular, sinirler ve cilt ısıdan büyük oranda korunmuş olur. Bu teknolojik farklılık, hastaların işlem sonrasındaki süreci çok daha az ağrıyla ve daha hızlı bir toparlanmayla atlatmasına yardımcı olur.
Varis tedavisi öncesinde sürekli kullanılan ilaçlar ve alerjiler hakkında nelere dikkat edilmelidir?
Girişimsel işlemlerin güvenle tamamlanabilmesi için işlem öncesinde hastanın tıbbi geçmişinin çok iyi değerlendirilmesi gerekir. Hastanın halihazırda kullandığı tüm ilaçlar hekimle paylaşılmalıdır. Özellikle kanın pıhtılaşma süresini uzatan ilaçlar, işlem bölgesinde kanamalara veya geniş morluklara yol açabilir. Bu nedenle hayati bir engel yoksa, işlemi yapacak hekim ve ilacı yazan uzman hekimin ortak kararıyla bu ilaçlara bir süre ara verilmesi istenebilir. İşlem öncesi düzenlenmesi veya kesilmesi gerekebilecek ürünler şunlardır:
- Aspirin
- Klopidogrel
- Kan sulandırıcı iğneler
- Romatizma ilaçları
- E vitamini
- Balık yağı
Bunun yanı sıra alerji öyküsü de çok önemlidir. İşlem sırasında bacağı temizlemek için kullanılan iyotlu solüsyonlara, ağrıyı engellemek için kullanılan lokal anestezik maddelere veya tıbbi bantlara karşı bilinen bir alerjiniz varsa bunu mutlaka hekiminize iletmelisiniz. Tansiyon, şeker veya tiroid hastalıkları için her gün kullanmanız gereken hayati ilaçlarınızı ise işlem sabahı hafif bir kahvaltıyla birlikte almaya devam etmeniz sağlığınızın dengesi için gereklidir.
Köpükle varis tedavisi (skleroterapi) planlanan durumlarda işlem öncesi hazırlık nasıl olmalıdır?
Skleroterapi uygulamaları, ince uçlu iğneler yardımıyla damar içine özel bir ilacın verilmesi ve damarın içeriden kurutulması işlemidir. Bu tedavinin estetik olarak temiz sonuçlanması ve kalıcı leke bırakmaması için bazı tedbirler alınır. Demir eksikliği nedeniyle yoğun kan ilacı (demir hapı) kullanan hastaların bu ilaçlara işlemden bir süre önce ara vermesi istenebilir. Çünkü işlem sonrası kapanan damarın içinde kalabilecek ufak kan birikintileri, dışarıdan alınan demir takviyeleriyle etkileşime girerek cilt altında kahverengi lekelenmelere neden olabilir.
Ayrıca damar duvarının ilaçla doğru tepkimeye girebilmesi ve cildin tahriş olmaması için işlem günü bacak yüzeyinin tamamen temiz ve doğal halinde olması gerekir. Tedavi günü bacaklara kesinlikle sürülmemesi gereken maddeler şunlardır:
- Nemlendirici krem
- Vücut losyonu
- Masaj yağı
- Kozmetik ürünler
İşlemden birkaç gün önce alkol ve sigara tüketiminin azaltılması veya bırakılması da damar esnekliği ve dolaşım sağlığı açısından faydalıdır.
Ameliyatsız varis tedavisi için hastaneye gelirken beslenme, kıyafet ve temizlik süreci nasıl olmalıdır?
Genel cerrahi ameliyatlarının birçoğunda hastaların saatlerce aç ve susuz kalması istenirken, lokal anesteziyle yapılan ameliyatsız varis tedavilerinde böyle bir zorunluluk bulunmaz. Aksine, işlem sabahı hafif, midenizi yormayacak bir kahvaltı yapmanız önerilir. Tamamen aç bir şekilde ve stresli olarak masaya yatmak, kan şekerinizin veya tansiyonunuzun düşmesine, baş dönmesine yol açabilir. Ancak damarları büzücü (daraltıcı) etkisi olan içeceklerden kaçınmak gerekir. İşlem sabahı tüketmekten uzak durmanız gerekenler şunlardır:
- Kahve
- Koyu çay
- Enerji içecekleri
- Kafeinli içecekler
Temizlik ve hazırlık konusunda bacak kıllarının tıraş edilmesi meselesi yönteme göre değişir. Eğer hekiminiz cildinize minik çizikler atarak (mikro cerrahi) geniş damar paketlerini çıkaracaksa bacağınızın temizlenmesini isteyebilir. Ancak sadece lazer, yapıştırıcı veya köpük uygulanacaksa bacaklarınızı jiletle tıraş etmemeniz veya epilasyon yapmamanız çok daha güvenlidir. Jiletin ciltte yaratacağı mikroskobik kesikler, işlem sırasında sürülecek temizlik solüsyonlarıyla birleştiğinde ciddi bir yanma hissine ve enfeksiyona açık hale gelmeye neden olabilir. Kliniğe gelirken bol kesimli eşofmanlar veya etekler giymeniz, işlem çıkışında sarılacak bandajlarla rahat etmenizi sağlayacaktır.
Girişimsel radyoloji ile varis tedavisi tamamlandıktan sonra kompresyon çorabı neden kullanılmalıdır?
Tedavinin kalıcı olmasını sağlayan en önemli destekleyici unsurlardan biri kompresyon, yani baskı uygulamasıdır. İşlem biter bitmez bacağınız uygun sıkılıkta elastik bir bandajla sarılır veya tıbbi basınçlı varis çorabı giydirilir. İçeriden lazerle, yapıştırıcıyla veya ilaçla kapatılmış olan damar, iyileşme döneminde henüz çok tazedir. Ayağa kalktığınızda bacaklarınızdaki kan basıncı artar; dışarıdan bir destek olmazsa bu basınç, yeni mühürlenmiş damar duvarlarını zorlayabilir ve içeriye kan sızmasına yol açabilir. Kompresyon çorabının temel işlevleri şunlardır:
- Kapanan damarı preslemek
- Sızıntıları engellemek
- Şişliği azaltmak
- Morluk oluşumunu kısıtlamak
Uygulanan yönteme göre çorabın giyilme süresi değişir. Lazer veya radyofrekans işlemlerinden sonra genellikle birkaç gün ile bir hafta arası sadece gündüzleri giymeniz yeterli olabilir. Ancak köpük tedavilerinde ilacın damar duvarına iyice etki etmesi için ilk 48 saat çorabın gece gündüz hiç çıkarılmadan bacakta kalması, ardından bir süre daha gündüzleri giyilmesi istenebilir.
Varis tedavisi sonrası erken dönemde yürüyüş yapmak ve hareketli kalmak neden önemlidir?
Tıbbi işlemlerden sonra yatarak dinlenmek genel bir alışkanlık olsa da modern varis tedavilerinde bu durum geçerli değildir. İşlemin hemen ardından hastaların yürümeye başlaması ve günlük hayatlarında hareketli olmaları tedavinin bir parçasıdır. Bacaklarımızdaki baldır kasları, her adım attığımızda kasılarak derin toplardamarları sıkıştırır ve kanı kalbe doğru pompalar. Bu kaslar adeta vücudun ikinci kalbi gibi çalışır.
Yüzeydeki sorunlu damar kapatıldığında, kan doğal olarak derin damarlara yönelir. Düzenli yürüyüş yapmak bu kan akışını hızlandırarak kanın göllenmesini engeller ve Derin Ven Trombozu (DVT) adı verilen, derindeki ana damarlarda pıhtı oluşma riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır. Günde ortalama yarım saatlik orta tempolu yürüyüşler iyileşme sürecini destekler. İyileşme döneminde kaçınılması gereken bazı hareketsiz durumlar şunlardır:
- Uzun süre dikilmek
- Bacak bacak üstüne atmak
- Uzun otobüs yolculukları
- Kesintisiz uçak seyahatleri
Varis tedavisi sonrasındaki ilk günlerde banyo, ısı ve ağır spor konularında nelere dikkat edilmelidir?
Damarlar ortam sıcaklığına karşı oldukça duyarlıdır. Sıcaklık damar duvarlarındaki kasları gevşetir ve damarların genişlemesine yol açar. İçeriden yeni kapatılmış olan damarın sıcağa maruz kalması, iyileşme dokusunu zayıflatarak damarın gevşemesine ve tedavinin etkinliğinin azalmasına neden olabilir. Aynı zamanda sıcağın etkisiyle bacaklarda oluşan normal işlem sonrası şişlikler (ödem) daha da artabilir. Bu sebeple duş alırken ılık veya hafif serin sular tercih edilmeli, bacağa sıcak su tutulmamalıdır. İşlemden sonraki ilk günlerde uzak durulması gereken bazı ortamlar şunlardır:
- Hamam
- Sauna
- Kaplıca
- Jakuzi
Ayrıca karın içi basıncını aşırı artıran fiziksel aktivitelerden de bir süre kaçınmak gerekir. Ağırlık kaldırmak, zorlayıcı fitness hareketleri veya uzun mesafeli yorucu koşular, damar sistemine binen yükü artırır. İlk bir iki hafta boyunca bu tarz ağır sporlar yerine sadece hafif tempolu yürüyüşler ve rahatlatıcı esneme hareketleri yapmak çok daha sağlıklı olacaktır. Evde dinlenirken ayaklarınızın altına bir yastık koyarak bacaklarınızı kalp seviyesinden biraz yukarıda tutmanız da ödemin hızlıca dağılmasına yardımcı olur.
Ameliyatsız varis tedavisi sonrasında cilt bakımı ve güneşten korunma nasıl sağlanmalıdır?
Lazer, yapıştırıcı veya köpük tedavilerinden sonra iğne giriş yerlerinde ve müdahale edilen damar hattı boyunca hafif morlukların oluşması iyileşme sürecinin doğal bir parçasıdır. Vücut bu morluklardaki kan hücrelerini temizlerken cilt altında “hemosiderin” adı verilen demir içerikli bir madde açığa çıkar. Eğer bacağınızdaki bu renk değişiklikleri ve morluklar tamamen iyileşmeden doğrudan güneş ışığına maruz kalırsanız, güneşin ultraviyole (UV) ışınları bu maddeyi sabitleyebilir ve ciltte kalıcı kahverengi lekelerin oluşmasına sebep olabilir.
Bu lekelenme riskini engellemek için, bacağınız tamamen normal görünümüne kavuşana kadar güneşlenmekten kaçınmalısınız. Dışarı çıkmanız veya denize girmeniz gereken durumlarda mutlaka 50 faktör ve üzeri, koruyuculuğu yüksek bir güneş kremi kullanmalısınız. İyileşme dönemi tamamlanana kadar bacak bölgesine uygulanmaması gereken işlemler şunlardır:
- Lazer epilasyon
- Sıcak ağda
- Sert kese
- Solaryum
Mikro cerrahi uygulanan noktalarda cilde yapıştırılan minik bantlar varsa, bunlar kendiliğinden düşene kadar koparılmamalıdır.
Gebelik döneminde veya kasık bölgesindeki ağrılarla kendini gösteren pelvik varis tedavisi nasıl yönetilir?
Varis hastalığı her zaman sadece bacaklarda başlamaz. Özellikle birden fazla doğum yapmış kadınlarda, rahim ve yumurtalık çevresindeki derin toplardamarlarda genişlemeler olabilir. “Pelvik Konjesyon Sendromu” olarak bilinen bu durumda kasıklarda ve karnın alt kısmında kronik ağrılar yaşanır. Bacaklardaki varislerin ana kaynağı bazen bu pelvik bölgedeki kaçaklar olabilir. Girişimsel radyoloji uzmanları, anjiyografi cihazı yardımıyla kasık veya boyun damarından girerek bu iç varisleri tespit eder ve içlerine çok ince sarmallar (koiller) yerleştirerek bu ana kaynağı ameliyatsız şekilde kapatabilirler.
Gebelik süreci ise bacak damarları için oldukça zorlayıcıdır. Vücuttaki kan hacminin artması ve büyüyen rahim dokusunun ana damarlara baskı yapması nedeniyle varisler aniden ortaya çıkabilir. Hamilelik sırasında bebeğin sağlığını korumak adına aktif bir lazer veya köpük müdahalesi yapılmaz. Bu dönem, hekimin önereceği hamile varis çoraplarıyla daha rahat geçirilebilir. Doğumdan birkaç ay sonra ise, hastalar aktif olarak bebeklerini emziriyor olsalar dahi lokal anesteziyle yapılan modern varis tedavileri oldukça güvenli bir şekilde uygulanabilir.
Varis tedavisi sonrasında hangi durumlar normal kabul edilir ve hangi acil belirtiler doktor kontrolü gerektirir?
Vücudumuz yapılan her tıbbi işleme bir iyileşme yanıtı verir. Hastaların bu doğal süreci telaş yapmadan atlatabilmeleri için normal durumlar ile nadir görülen riskli durumları ayırt etmeleri önemlidir. Tedaviden sonra kapatılan damar hattı boyunca hafif sertlikler hissedilebilir. İçerideki damar büzülüp iyileşirken ciltte dokunmaya karşı bir hassasiyet olması beklenen bir gelişmedir. Normal kabul edilen bazı geçici belirtiler şunlardır:
- Hafif kızarıklık
- Çekilme hissi
- Damar hattında sertlik
- Yüzeysel morluklar
Köpük tedavisinden sonra bazen kapanan damarın içinde ufak kan pıhtıları hapsolabilir. Bu durum tehlikeli değildir ancak cilt altında fındık büyüklüğünde, ağrılı ve koyu renkli yumrular şeklinde kendini gösterebilir. Hekiminiz kontrol sırasında çok ince bir iğneyle bu birikintiyi saniyeler içinde boşaltarak rahatlamanızı sağlayacaktır.
Ancak tedavi sonrası riskler düşük olsa da nadiren Derin Ven Trombozu gibi önemli durumlar gelişebilir. Acil olarak hekiminize veya bir sağlık kuruluşuna başvurmanızı gerektiren bazı uyarıcı belirtiler şunlardır:
- Ani gelişen şiddetli şişlik
- Üzerine basmayı engelleyen ağrı
- Yüksek vücut ateşi
- Aniden başlayan göğüs ağrısı
- Açıklanamayan nefes darlığı
Varis tedavisi, tecrübeli hekimlerce ve doğru teknolojiler kullanılarak yapıldığında hastanın hayat kalitesini hızla artıran, başarı ihtimali oldukça yüksek bir süreçtir. Hastaların da kendilerine düşen bakım kurallarına titizlikle uymaları, bu sağlığın ömür boyu korunmasına büyük katkı sağlayacaktır.
Sıkça sorulan sorular
Dr. Ali Yurtlak, 1996 yılında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş ve radyoloji uzmanlık eğitimini İstanbul Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamlamıştır. Girişimsel Radyoloji alanında 20 yılı aşkın deneyime sahip olan Dr. Yurtlak, minimal invaziv ve anjiyografik tedavilerde uzmanlaşmıştır.
Kariyeri boyunca 5000’den fazla hastaya başarılı tedavi uygulamış, 3500’ü aşkın girişimsel işlem gerçekleştirmiştir. Günümüzde BHT CLINIC İstanbul Tema Hastanesi’nde aktif olarak görev yapan Dr. Yurtlak, damar ve organ hastalıklarında tanısal ve tedavi amaçlı girişimsel radyolojik yöntemlerle hastalarına modern, güvenli ve etkili çözümler sunmaktadır.
