Prostat Spesifik Antijen Nedir?
Prostat Spesifik Antijen Nedir? Prostat kanseri taramasında erken tanı için birçok yöntem araştırılmış ve halen araştırılmaya devam edilmekte olup üzerinde anlaşma sağlanan en önemli test kanda PSA (prostat spesifik antijen) testidir.
Prostat Spesifik Antijen (PSA) prostatta üretilen, meninin kıvamını belirleyen, prostat sıvıları ile menide yoğun oranda bulunan az miktarda da kanda bulunan enzim dediğimiz bir salgıdır. Prostat spesifik antijenin (PSA) kandaki miktarı ölçülerek kişinin kanser riski belirlenmeye çalışılmaktadır.
Kanda PSA Yüksekliği Nedenleri?
Prostat dokusunda yoğun şekilde bulunan ve meniyle birlikte dışarı atılan Prostat Spesifik antijen (PSA) bir miktar kanda da bulunmaktadır. Prostat Spesifik Antijen kana çok az salınmaktadır. Kanda PSA değerleri belli sınırlar içerisindedir. Birçok durumda kandaki PSA (prostat spesifik antijen) değerleri yükselmektedir. Birçok durumda PSA değerlerinde artış olabilmektedir. Hekimlerin çabası PSA artışının nedeninin “prostat kanserimi yoksa diğer nedenlere mi bağlı” araştırmaktır.
Birçok durumda kanda PSA değerleri artmaktadır:
- Prostat kanseri,
- Prostatitler (prostat iltihabı),
- Prostat travmaları,
- İdrar kanalı, mesane veya prostat ameliyatları,
- İdrar yolu tıkanıklık ve enfeksiyonları,
- Ejakülasyon
- Tıbbi rektal uygulamalar (prostat biyopsileri, kolonoskopi, prostat masajı).
| Prostat Spesifik Antijen (PSA) nedir? | Prostat Spesifik Antijen (PSA), prostat bezi tarafından üretilen bir proteindir. Normalde az miktarda kana geçer ve kan testi ile ölçülür. |
| PSA testi ne amaçla yapılır? | PSA testi; prostat kanseri riskinin değerlendirilmesi, iyi huylu prostat büyümesi (BPH), prostat iltihabı (prostatit) gibi durumların araştırılması ve prostat kanseri tanısı almış hastaların tedavi sonrası takibinde kullanılır. |
| PSA nasıl ölçülür? | Basit bir kan örneği alınarak laboratuvarda analiz edilir. Sonuç genellikle ng/mL (nanogram/mililitre) cinsinden raporlanır. |
| PSA’nın normal değeri | PSA için tüm yaş grupları için geçerli tek bir normal değer yoktur. Sonuçlar yaş, prostat hacmi, klinik bulgular ve kişinin tıbbi geçmişi ile birlikte değerlendirilir. |
| PSA yüksekliği ne anlama gelir? | Yüksek PSA yalnızca prostat kanseri anlamına gelmez. İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, idrar retansiyonu ve yakın zamanda yapılan bazı ürolojik işlemler de PSA’yı yükseltebilir. |
| PSA düşüklüğü ne ifade eder? | Düşük PSA değeri genellikle prostat kanseri riskinin daha düşük olduğunu düşündürebilir ancak prostat kanserini tamamen dışlamaz. Klinik değerlendirme her zaman önemlidir. |
| PSA’yı etkileyen faktörler | Yaş, prostat hacmi, prostat enfeksiyonları, yakın zamanda yapılan prostat biyopsisi, sistoskopi gibi işlemler, idrar retansiyonu ve bazı ilaçlar PSA düzeyini etkileyebilir. |
| PSA testi öncesinde dikkat edilmesi gerekenler | Doktor önerisine göre testten önce prostatı etkileyebilecek bazı durumlar göz önünde bulundurulabilir. Yakın zamanda geçirilmiş enfeksiyonlar veya ürolojik girişimler sonuçları etkileyebileceğinden sağlık uzmanına bildirilmelidir. |
| Total PSA nedir? | Kandaki toplam PSA miktarını ifade eder ve en sık kullanılan PSA ölçümüdür. |
| Serbest PSA nedir? | Kanda proteinlere bağlı olmayan PSA kısmıdır. Serbest PSA’nın total PSA’ya oranı, bazı durumlarda prostat kanseri ile iyi huylu prostat büyümesini ayırt etmeye yardımcı olabilir. |
| PSA yoğunluğu (PSA Density) | PSA değerinin prostat hacmine bölünmesiyle hesaplanır. Bazı hastalarda biyopsi gerekliliğinin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. |
| PSA artış hızı (PSA Velocity) | PSA’nın zaman içindeki değişim hızını ifade eder. Tek başına tanı koydurucu değildir ancak klinik değerlendirmeye destek sağlayabilir. |
| PSA testi tek başına tanı koyar mı? | Hayır. PSA testi tek başına prostat kanseri tanısı koymaz. Sonuçlar parmakla rektal muayene, görüntüleme yöntemleri, gerekirse prostat MR’ı ve biyopsi ile birlikte değerlendirilir. |
| PSA yüksek olduğunda yapılabilecek değerlendirmeler | Tekrarlayan PSA ölçümü, parmakla rektal muayene, idrar tetkikleri, prostat MR’ı ve gerekli görülen hastalarda prostat biyopsisi planlanabilir. |
| PSA tedavi takibinde nasıl kullanılır? | Prostat kanseri tedavisi sonrasında PSA düzeyleri düzenli olarak takip edilir. PSA’daki değişiklikler tedaviye yanıtın ve olası hastalık nüksünün değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlar. |
| PSA testi kimlerde değerlendirilebilir? | PSA testi; yaş, aile öyküsü, şikâyetler ve bireysel risk faktörleri dikkate alınarak hekim ile birlikte değerlendirilir. Tarama kararı kişiye özel olarak verilmelidir. |
| PSA yüksekliğinde her zaman biyopsi gerekir mi? | Hayır. PSA düzeyi, yaş, prostat hacmi, muayene bulguları, görüntüleme sonuçları ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendirilerek biyopsi gerekliliğine karar verilir. |
| Sonuçların yorumlanması | PSA sonucu tek başına değerlendirilmemelidir. Doğru yorum için klinik bulgular, fizik muayene, görüntüleme yöntemleri ve diğer laboratuvar sonuçları birlikte ele alınmalıdır. |
PSA Testi
Test açık tokluk fark etmeksizin bir iğne yardımıyla alınan kandan laboratuvarda serbest PSA veya total PSA olarak bakılabilmektedir. Kanda dolaşan PSA’nın büyük bir kısmı proteinlere bağlı bir kısmı ise serbest olarak dolaşmaktadır. Prostat Spesifik Antijenin yaklaşık %20’si serbest PSA dır. Serbest PSA herhangi bir proteine bağlı olmadan kanda dolaşır.
Prostat kanserini erken tanısında için ilk yapılan test Total PSA değerinin belirlenmesidir. Total PSA normal değerlerin daha üstünde bulunduğunda, proteinlere bağlı olmayan serbest PSA seviyesine ve serbest PSA’nın total PSA’ya oranına bakılmalıdır. Serbest PSA’nın total PSA ya oranı düştükçe prostat kanseri olasılığı azalmaktadır. Örneğin Total PSA değer yüksekliği olan bireylerde; serbest/Total PSA oranı %10 olduğu hastaların %50-60 ınsa prostat kanseri ihtimali varken, Serbest/total PSA oran %20 ise hastaların yaklaşık %10-15 inde prostat kanseri tespit edilmektedir. Özetleyecek olursa Serbest/total PSA ne kadar düşükse yani serbest PSA ne kadar düşükse prostat kanseri riski o kadar artmaktadır.
Serbest PSA değerlerini tek başına değerlendirilmez. Öncelikle total PSA değeri normal sınırların üzerinde ise (PSA; 4-10 ng/ml) serbest PSA ölçümü faydalı olabilir. PSA testi kıymetli bir test olmakla birlikte tek başına anlam ifade etmez. Tanı için PSA değerleri, klinik öykü, kullanılan ilaçlar ve rektal muayene bulgularına göre hastadan prostat MR veya prostat biyopsisi istenir.
PSA test sonuçları riskli çıktığında doktor prostat MR (manyetik rezonans) veya direk biyopsi işlemine yönelebilir. MR görüntüleme prostat teşhisini tam yapamamakla birlikte şüpheli odakların varlığını tespit ederek hastanın biyopsiye yönlendirilmesi ve biyopside odaklanılması gerek problemli bölgeleri tespit etmektedir.
Prostat biyopsisi özel problarla makattan girilerek prostattan küçük doku örneklerinin alınmasıdır. Biyopsiler elimizdeki en güvenilir tanı yöntemi olmakla birlik tanı değeri hiçbir zaman yüzde yüz değildir. Temiz biyopsi sonucuna rağmen doktor klinik takibe alıp yeniden biyopsiler planlayabilir.
Dünyada üzerinde tam bir anlaşma sağlanamamış olsa da fikir vermesi açısında yaşa göre PSA seviyesi kabaca aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.
Yaş PSA seviyesi
40 ile 49 arasında 2,5ng/ml’den fazla
50 ile 59 arası 3,5ng/ml’den fazla
60 ile 69 arasında 4,5ng/ml’den fazla
70 ile 79 arasında 6.5ng/ml’den fazla değerli kullanılacağı gibi
Ülkemizde birçok doktor yaştan bağımsız 4-4.5ng/ml nin üzeri şüpheli kabul edilip takibe alınmaktadır.
PSA Seviyesini Etkileyen Nedenler
PSA seviyesi kanser dışındaki şeyler nedeniyle değişebilir. Doktorunuz PSA test yapmadan önce idrar enfeksiyonunu ekarte etmek isteyebilir. İdrar enfeksiyonunu varsa tedavi başlangıcında en az 6 hafta sonra PSA testi yaptırılmalıdır.
PSA seviyenizi etkileyen diğer etmenler şunlardır:
Son 48 saat içinde boşalma
PSA kan testinden önce prostatınızın muayenesi (dijital rektal muayene)
Son 48 saat içinde yoğun egzersiz yapmak
Son 6 hafta içinde prostat biyopsisi geçirmiş olmak
Son bir hafta içinde bisiklet veya ata binmek.
50 yaşın üzerindeki bireylere yılda bir kez PSA testi önerilmektedir.
Sıkça sorulan sorular
Dr. Ali Yurtlak, 1996 yılında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş ve radyoloji uzmanlık eğitimini İstanbul Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamlamıştır. Girişimsel Radyoloji alanında 20 yılı aşkın deneyime sahip olan Dr. Yurtlak, minimal invaziv ve anjiyografik tedavilerde uzmanlaşmıştır.
Kariyeri boyunca 5000’den fazla hastaya başarılı tedavi uygulamış, 3500’ü aşkın girişimsel işlem gerçekleştirmiştir. Günümüzde BHT CLINIC İstanbul Tema Hastanesi’nde aktif olarak görev yapan Dr. Yurtlak, damar ve organ hastalıklarında tanısal ve tedavi amaçlı girişimsel radyolojik yöntemlerle hastalarına modern, güvenli ve etkili çözümler sunmaktadır.
