Varis vücudun her yerinde gözlenebilmekle birlikte genelde bacaklarda bulunan toplardamarların genişleyerek ciltten kabarık yeşil-mor hal almasıdır.
| Varis Nedir? | Varis, toplardamarların genişlemesi, kıvrımlı hale gelmesi ve kapakçıklarının yeterli çalışmaması sonucu oluşan kronik bir damar hastalığıdır. En sık bacaklarda görülür. |
| Varis Tedavisinin Amacı | Şikâyetleri azaltmak, toplardamar dolaşımını iyileştirmek, hastalığın ilerlemesini önlemek, komplikasyon riskini azaltmak ve estetik görünümü iyileştirmektir. |
| Kimlerde Tedavi Gerekebilir? | Ağrı, ağırlık hissi, şişlik, gece krampları, kaşıntı, ciltte renk değişikliği, yara oluşumu veya belirgin kozmetik rahatsızlığı olan kişilerde tedavi değerlendirilebilir. |
| Tedavi Öncesi Değerlendirme | Hastanın öyküsü alınır, fizik muayene yapılır ve genellikle renkli Doppler ultrasonografi ile damar yapısı ve kapakçık fonksiyonları değerlendirilir. |
| Yaşam Tarzı Değişiklikleri | Düzenli yürüyüş yapmak, kilo kontrolü sağlamak, uzun süre ayakta veya oturarak kalmaktan kaçınmak, bacakları dinlenirken yüksekte tutmak önerilebilir. |
| Varis Çorabı | Basınç uygulayan özel çoraplardır. Belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir ancak mevcut varisleri ortadan kaldırmaz. Uygun basınç derecesi hekim tarafından belirlenmelidir. |
| İlaç Tedavisi | Bazı ilaçlar ağrı, şişlik ve rahatsızlık hissini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak tek başına kalıcı tedavi sağlamaz ve damar yetmezliğini düzeltmez. |
| Skleroterapi | İnce veya orta çaplı varislerde damar içine özel bir madde enjekte edilerek damarın kapanması sağlanır. Gerektiğinde birden fazla seans uygulanabilir. |
| Köpük Skleroterapisi | Daha büyük yüzeyel varislerde köpük formundaki ilaç kullanılarak damar kapatılabilir. Ultrason eşliğinde uygulanabilir. |
| Lazer Tedavisi (Endovenöz Lazer Ablasyonu – EVLA) | Damar içine yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla lazer enerjisi verilerek sorunlu damar kapatılır. Genellikle lokal anestezi altında uygulanır. |
| Radyofrekans Ablasyonu (RFA) | Isı enerjisi kullanılarak hastalıklı toplardamar kapatılır. Minimal invaziv yöntemlerden biridir ve iyileşme süresi genellikle kısadır. |
| Yapıştırıcı (Medikal Adeziv) Tedavisi | Özel biyouyumlu yapıştırıcı ile damar kapatılır. Bazı hastalarda anestezi ihtiyacı ve işlem sonrası morarma daha az olabilir. |
| Cerrahi Tedavi | İleri veya uygun seçilmiş vakalarda damar çıkarılması ya da bağlanması amacıyla cerrahi uygulanabilir. Günümüzde minimal invaziv yöntemlerin yaygınlaşmasıyla daha seçici kullanılmaktadır. |
| İşlem Süresi | Uygulanan yönteme göre değişmekle birlikte birçok minimal invaziv işlem yaklaşık 30–90 dakika sürebilir. |
| Anestezi | Tedavi yöntemine göre lokal anestezi, sedasyon veya nadiren genel anestezi uygulanabilir. |
| İşlem Sonrası | Hastaların büyük bölümü aynı gün yürüyebilir ve kısa süre içinde günlük yaşamına dönebilir. Hekim önerilerine uyulması önemlidir. |
| İyileşme Süreci | Hafif morarma, hassasiyet veya gerginlik hissi görülebilir. Bulgular çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. |
| Olası Riskler | Morarma, enfeksiyon, kanama, cilt yanığı, sinir hasarı, yüzeyel damar iltihabı, derin ven trombozu ve tedavi edilen damarın yeniden açılması veya yeni varis oluşumu nadir de olsa görülebilir. |
| Tedavi Sonrası Kontroller | Gerektiğinde Doppler ultrasonografi ile damarların durumu değerlendirilir ve iyileşme süreci takip edilir. |
| Tekrarlama Riski | Varis kronik bir hastalık olduğundan, başarılı tedavi sonrasında bile zaman içinde yeni varisler gelişebilir. Düzenli takip ve yaşam tarzı önerileri bu riski azaltmaya yardımcı olabilir. |
| Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır? | Ani bacak şişliği, şiddetli ağrı, kızarıklık, nefes darlığı, kanama veya iyileşmeyen bacak yarası gelişmesi durumunda gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. |
| Korunma Yöntemleri | Düzenli egzersiz yapmak, ideal kiloyu korumak, uzun süre hareketsiz kalmamak, bacak kaslarını çalıştırmak ve risk durumlarında uygun kompresyon çorabı kullanmak varis gelişimini veya ilerlemesini azaltmaya yardımcı olabilir. |
Bacaklarda Varis Neden Oluşur?
Bacakta Varisin nedeni genelde; kasık bölgesinden başlayarak, bacak iç yüzünde aşağı doğru uzanan, cilt altı yerleşimli, kirli kanı akciğere taşıyan büyük safen toplardamarında yetmezliktir (Bacaklarda Varis oluşumunda birçok toplardamar sorumlu olmakla birlikte, en sık safen venler olduğundan anlatım safen ven üzerinden yapılacaktır). Bunun dışında özellikle kadınlarda, gebelik ve yaşla birlikte mor-yeşil renkli çok ince bacak varisleri, damar yetmezlikleri olmadan da gelişebilirler.
Toplardamarın içinde kan kalbe tek yönlü akmak zorundadır. Damar içerisinde kanın aşağı kaçışını engelleyen kapak yapıları mevcuttur. Bu kapaklar bozulursa reflü (ters akım) dediğimiz kanın aşağı kaçışı oluşur ve bacak damarlarında basınç artışı ile damar içerisinde kan göllenmesi oluşur. Basınç artışı nedeniyle, yıllar içinde normal cilt altı damarları özellikle diz altı bölgede genişleyip şişerek bacak varisleri oluşturmasına neden olur. Bacak varisi oluşumunda genetik, kadın cinsiyeti, kilo, gebelik, meslek gereği fazla ayakta kalmak ve yaş risk faktörleridir. Bacak varisleri kadınlarda erkeklere göre birkaç kat fazla görülür. Yetişkin kadınların yaklaşık yarısı bacak varislerinde şikayetçidir.
Varis Tipleri Nelerdir?
Bacaklarda yapısına göre varisler 3’e ayrılır. Kılcal varisler (Telenjiektazik varisler), Ağ tarzı (Retiküler) varisler ve Büyük (Trunkal-variköz) varislerdir.
*Telenjiektazik (Kılcal Varisler/Örümcek ağı) Genelde kadınlarda ve ilerleyen yaşlarda daha çok görülür. Bu varisler ciddi sağlık sorunu yaratmamakla birlikte kötü estetikgörünüm oluşturabilirler. Çapları 0-5 ile 1 mm arasında kırmızı-mor renkte, örümcek ağına benzeyen, birbirleri ile bağlantılı kılcal damarlardır. Bölgesel tutulum gösterebildikleri gibi bacağın geniş alanlarını tutarak kötü bir görünüm oluşturabilirler.
Retiküler (Ağsı varisler)
2-4 mm genişliğinde cildin hafif kabarık yeşil-mor renkli varislerdir.
Büyük (Trunkal/Variköz) Varisler
Çapları 4 mm’den daha geniş çoğunlukla diz altı alanlarda, bacak iç kesimlerinde görülür. Bir araya gelerek cilt altında üzüm salkımı tarzı pake oluşturma eğiliminde, yeşil renkli yapılardır. Genelde ciddi toplardamar yetmezlikleri ve damar tıkanıklıklarına bağlı gelişirler.
Bacaklarda Varis Bulguları?
Varise bağlı şikayetler tipik olarak günün geç saatleri ve gece ortaya çıkan, kramp, ağrı, kaşıntı ve şişliktir.
- Kramplar; Akşam, gece veya uykudan uyandıran özellikle alt bacak baldır bölgesindedir.
- Ağrı; Derinden, yorgunluk ağrısı gibi bacağa ağırlık veren yine baldır bölgesinde daha belirgindir.
- Şişlik; Erken dönemlerde ayak bileği bölgesinden ve sabahları rahat akşamları şişlik tarzında olurken geç dönemde şişlik tüm baldır bölgesini içine alabilir.
- Kaşıntı; Genellikle variköz tipteki büyük varislerde yanma hissi ile birlikte görülür.
- Kanama; Genişleyerek basıncı artmış ve yüzeyelleşmiş venöz yapılar küçük travmalarla dahi kanayabilir.
- Bunların dışında cildin kalınlaşması ve sertleşmesi (Dermoskleroz), Hiperpigmentasyon (Ciltte koyulaşma), Tüylerde dökülme ve venöz ülserler sayılabilir.
Varisleri klinik olarak sınıflayabiliriz; CEAP değimiz ‘Clinic , Ethology, Anatomy, Pathology’
baş harflerinden oluşturulmuş olmakla birlikte fakat günümüzde bulgular klinik olarak sınıflandırılmaktadır.
CEAP sınıflamasına göre;
| Görülebilir bulgu yok | 0 |
| Telenjiektazi-retiküler venler | 1 |
| Variköz venler | 2 |
| Ödem gelişimi | 3 |
| Cilt değişiklikleri | 4 |
| Cilt değişikliklerine eşlik eden iyileşmiş ülser | 5 |
| Cilt değişikliklerine eşlik eden aktif ülser | 6 |
Bacaklarda Varis Nasıl Tedavi Edilir?
Bacaklarda varis tedavisini ikiye ayırmak gerekir; damar yetmezliklerinin tedavisi ve bacaklardaki görünür varis yapılarının tedavisi.
Bacak varislerinde Damar Yetmezliği Tedavisi?
Varis tedavisinde 15 yıl öncesinde tek tedavi yöntemi ameliyatlardı. Fakat ameliyatların zor olması, ciddi yan etkilerinin bulunması ve başarı oranlarının istenilen düzeylerde olmaması nedeniyle yeni modern yöntemler geliştirildi. Toplardamar yetmezliği tedavisinde bu yöntemler genel olarak dünyada olduğu gibi yakarak veya yapıştırarak kapatma olarak iki türlü yapılabilmektedir. Damar yetmezliklerinde termal dediğimiz yakma yöntemi ya LASER veya RF (radyo frekans) yöntemleriyle yapılır. Biyolojik yapıştırıcılarla (N Bütil Siyanoakrilat) tedavide ise damar içine özel kateterler yardımıyla doku yapıştırıcısı enjekte edilerek yapılan yöntemdir. Her iki yöntem teknik olarak birbirine çok benzer. Her iki yöntemde de yetmezlik gösteren damarlar %98 oranında bir başarıyla kapatılarak yok edilir. Biyolojik yapıştırıcılar daha yeni bir yöntem olup yakma yöntemine göre konforludur.
Varis tedavisi lazerin yönteminin bulunmasıyla birlikte ciddi bir nitelik değiştirerek 20 dakikalık rahat bir tedaviye dönüştü. Biyolojik yapıştırıcılardan sonra ise varis tedavisinde damar yetmezliğinin ortadan kaldırılması ağrısın 5-10 dakikalık son derece konforlu şekle dönüştü.
Bacaklarda Görünen Varislerin Tedavisi?
Bu görünen varislerin tedavisinde; genel olarak mikro iğnelerle yapılan köpük/sını skleroterapiler temel yöntemlerdir. Bunun dışında son yılarda yüzeyel LAZER tedavi cihazları da üretilmiş olup kullanılmakla birlikte halen en etkili yöntem köpük/sıvı skleroterapilerdir.
Görünür varislerin tedavisinde nadiren Özel damar içi LAZER uygulamaları da yapılmaktadır. Bazen çok geniş bacak varis tedavilerinde mikro cerrahi yöntemleri kullanılmakla birlikte eski önemini kaybetmiş durumdadır.
Özetleyecek olursak;
Bacaklarda varisler örümcek ağı bacak varisleri, retiküler bacak varisler ve trunkal bacak varisleri olarak üç farklı tipte görülür.
Günümüzde bacak varislerine neden olan damar yetmezliklerinin modern tedavisi ameliyatsız olup ısıyla yakma veya biyolojik yapıştırıcılarla yapılmaktadır.
Görünen bacak varislerinin tedavisi sıvı/köpük skleroterapiler veya bazen yüzeyel lazer sistemleriyle yapılmaktadır.
Bacaklarda varis bulgular günün geç saatlerinde ve gece belirginleşir.
Bacak varisi tedavisi olan birisinde tedavi olan damar tekrar varisleşmez veya damar yetmezliği tekrarlamaz fakat bacak başka bölgelerde yeni varis geliştirebilir.
Sıkça sorulan sorular
Dr. Ali Yurtlak, 1996 yılında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş ve radyoloji uzmanlık eğitimini İstanbul Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamlamıştır. Girişimsel Radyoloji alanında 20 yılı aşkın deneyime sahip olan Dr. Yurtlak, minimal invaziv ve anjiyografik tedavilerde uzmanlaşmıştır.
Kariyeri boyunca 5000’den fazla hastaya başarılı tedavi uygulamış, 3500’ü aşkın girişimsel işlem gerçekleştirmiştir. Günümüzde BHT CLINIC İstanbul Tema Hastanesi’nde aktif olarak görev yapan Dr. Yurtlak, damar ve organ hastalıklarında tanısal ve tedavi amaçlı girişimsel radyolojik yöntemlerle hastalarına modern, güvenli ve etkili çözümler sunmaktadır.
